waag logo

Waag Society: CORPUS, lezingenserie over anatomie en technologie

15 september 2004:
Anatomie in Amsterdam in de Gouden Eeuw en erna

Lezing over Frederik Ruysch door Luuc Kooijmans n.a.v. zijn boek 'De doodskunstenaar'.

In 2001 kreeg Luuc Kooijmans van het AMC de opdracht een biografie te schrijven over Frederik Ruysch (1638-1731). In de Gouden Eeuw verwierf deze anatoom, natuurvorser en verloskundige internationale faam vooral door zijn uitzonderlijke gaven als preparateur. Hij bouwde in de loop der jaren een immense verzameling anatomische preparaten op, die hij uiteindelijk verkocht aan tsaar Peter de Grote. Overigens begon hij na deze verkoop onmiddellijk met een nieuwe verzameling, die de eerste naar de kroon stak.

Hierna volgde een presentatie van de anatomische afdeling van het AMC over oude en nieuwe preservatietechnieken en het belang van het 'snijden' voor studenten geneeskunde (het AMC is vrijwel de enige plaats in Nederland waar dit nog op uitgebreide schaal plaatsvindt) er zullen preparaten getoond worden en veel AV-materiaal.

Laurens de Rooij gaf een inleidende lezing over de geschiedenis van preparatietechnieken. Welke zijn er in de loop der jaren uitgevonden, wat zijn de voor- en nadelen van de verschillende technieken en wat doet de afdeling embryologie en anatomie hiermee? De Rooy beheert o.a. de collectie Vrolik en liet een aantal voorbeelden uit deze verzameling zien.

Vervolgens ging Kees de Jong in op de mede door Gunther von Hagens ontwikkelde plastinatie-techniek. Bij deze techniek wordt menselijk weefsel vervangen door siliconen, hetgeen een hanteerbaar en houdbaar preparaat oplevert. Tevens heeft von Hagens een techniek ontwikkeld om dunne plakken tussen glasplaten te verduurzamen. Deze plakken zijn zeer bruikbaar als anatomisch materiaal naast de doorsneden die met de moderne beeldvormende technieken (CT, MRI) van het menselijk lichaam kunnen worden gemaakt.

Alex Soufan vertelde over anatomie met behulp van 3D-computerprogramma's. Voor het begrip van het bouwplan van de mens is kennis van de ontwikkeling onontbeerlijk. Een probleem bij de bestudering is de grootte van het embryo. Dat heeft al rond 1900 geleid tot het vervaardigen van houten en wasmodellen waarop de microscopische afbeeldingen werden aangebracht. Op de afdeling Anatomie en Embryologie van het AMC is de driedimensionale reconstructietechniek ontwikkeld van het gebruik van glasplaten waarop de microscopisch herkenbare structuren werden aangegeven, via het gebruik van piepschuimplakken waarop contouren werden aangegeven en vervolgens gestapeld werden tot een 3-dimensionaal model, tot het gebruik van een geavanceerd computerprogramma.